Zdrowe Oko

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD)

Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) w zaawansowanych stadiach może doprowadzić do ślepoty. Liczba osób dotkniętych tą chorobą stale wzrasta, co stanowi duży problem medyczny i społeczny. Mimo dużej powszechności oraz wielu badań ukierunkowanych na identyfikację czynników wywołujących tę chorobę, dotychczas przyczyna AMD jest nieznana.
Etiologia AMD jest wieloczynnikowa. Poza predyspozycjami genetycznymi, wiekiem i płcią (częściej chorują kobiety), do czynników ryzyka zaliczane są: palenie tytoniu, ekspozycja na światło oraz nadciśnienie tętnicze. Ryzyko rozwoju choroby może zwiększać również nadużywanie alkoholu, niedobór witamin D, C, E oraz mikroelementów, takich jak cynk czy selen.
 

Sucha postać AMD

    AMD występuje pod dwiema postaciami - suchą (niewysiękową) oraz wysiękową. Postać sucha, o znacznie lepszym rokowaniu co do zachowania dobrej ostrości wzroku, charakteryzuje się obecnością zmian zwyrodnieniowych w obrębie plamki w postaci druzów, hiper- lub hipotrofii w obrębie nabłonka barwikowego i zewnętrznych warstw siatkówki. W jej przebiegu nie dochodzi do obrzęku siatkówki, zmiany rozwijają się zwykle latami i nie wpływają w znacznym stopniu na upośledzenie widzenia. Leczenie przyczynowe jest nieznane. Zaleca się zdrowy styl życia, dietę bogatą w antyoksydanty oraz suplementację preparatami z luteiną i zeaksantyną. Schyłkową fazą suchego AMD jest zanik geograficzny - atrofia nabłonka barwnikowego (RPE - Retinal Pigment Epithelium) z degeneracją choriokapilar. W tym stadium pogorszenie ostrości wzroku zwykle jest znaczne mimo braku obrzęku siatkówki.
 

AMD w postaci wysiękowej

 Postać wysiękowa natomiast cechuje się obecnością płynu pod- i śródsiatkówkowego, często z obrzękiem plamki. Niekiedy rozwija się na podłożu postaci suchej. Opisywane zmiany są efektem neowaskularyzacji podsiatkówkowej (CNV -Choroidal Neovascularization). Wysiękowe AMD w znacznym stopniu pogarsza ostrość wzroku i wymaga specjalistycznego leczenia. W terapii wysiękowej postaci AMD stosuje się iniekcje doszklistkowe preparatów anty-VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor) oraz laseroterapię siatkówki.


Od kilku lat w Polsce istnieje możliwość leczenia wysiękowej postaci AMD w ramach tzw. Programu Lekowego AMD finansowanego w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Pacjenci, którzy spełniają określone kryteria, włączani są do programu i otrzymują bezpłatne iniekcje doszklistkowe preparatów anty-VEGF. 


Komercyjnie podawane iniekcje są bardzo kosztowne i zwykle przekraczają budżet pacjentów. Dlatego wczesna diagnostyka jest bardzo istotna, gdyż w zaawansowanych stadiach choroby pacjent może nie spełnić kryteriów i nie zostać włączonym do programu bezpłatnych iniekcji. 
 

Diagnostyka

 Sucha postać AMD może początkowo nie dawać żadnych objawów dostrzeganych przez pacjenta. Często podejrzenie choroby wysuwane jest podczas rutynowego badania okulistycznego. W wysiękowej postaci objawy pojawiają się dość nagle pod postacią bezbolesnego, często znacznego pogorszenia ostrości wzroku.
 

Do diagnozy AMD zazwyczaj wykorzystuje się badania:

W diagnostyce AMD i różnicowaniu postaci suchej oraz wysiękowej, poza badaniem ostrości wzroku i oceną dna oczu, wykorzystuje się badania obrazowe takie jak OCT (tomografia nerwu wzrokowego), angio-OCT, angiografię fluoresceinową i indocyjaninowa.

Dzięki nim możliwa jest ocena poszczególnych warstw siatkówki, a także ocena krążenia naczyniowego, lokalizacja nieprawidłowej sieci naczyń i miejsca przecieku płynu wywołującego obrzęk. Pomocne są również subiektywne testy takie jak test Pelli-Robson i łatwy do samodzielnego wykonania test Amslera – powszechnie wykorzystywany w diagnostyce przesiewowej i samokontroli pacjentów. Test wykonuje się dla każdego oka osobno. Polega na obserwacji krzyżujących się lini podczas fiksacji wzroku na czarnej kropce w środku specjalnej planszy. Jeśli linie nie przecinają się pod kątem prostym, a wydają się powyginane, niewyraźne, zatarte, może to świadczyć o toczącej się chorobie plamki.

Wsparcie pacjentów

    Chorzy dotknięci wysiękową postacią AMD, szczególnie w zaawansowanych stadiach choroby, borykają się z wieloma problemami życia codziennego, o konsekwencjach widocznych w skali najbliższej rodziny, jak i całego społeczeństwa. Bardzo niska ostrość wzroku poza obniżeniem komfortu życia, zwykle w znacznym stopniu upośledza codzienne samodzielne funkcjonowanie. Czytanie, korzystanie z telefonu, przygotowanie posiłków, wyjście do sklepu, sprzątanie, dbanie o własną higienę i wygląd, stają się czynnościami wymagającymi pomocy osób trzecich, zwykle najbliższej rodziny. Brak możliwości wykonywania pracy, trudności z otrzymaniem zatrudnienia pogłębiają trudną sytuację chorych również o względy materialne. Chorzy tracą pewność siebie, czują się niepotrzebni i zależni od rodziny. Dlatego w obliczu złego stanu psychicznego, warto zadbać o wsparcie psychologiczne pacjentów. Pomocne mogą okazać się również przyrządy optyczne takie jak lupy, powiększalniki, okulary lupowe, lornetkowe, a także urządzenia elektroniczne zaprojektowane dla osób słabowidzących. Współczesne zdobycze techniki takie jak telefony z dużymi wyświetlaczami, czytaki, audiobooki, komputery a nawet testery kolorów mogą w dużym stopniu wspomóc wykonywanie codziennych czynności, przywrócić pacjentom samodzielność, poprawić kondycję psychiczną, a tym samym ułatwić życie z chorobą
 

lek. Antoni Sutkowski