Zdrowe Oko

Zapalenie spojówek

Jak można zróżnicować i leczyć bakteryjny,
wirusowy i alergiczny typ schorzenia?

Zaczerwienienie oka niejednokrotnie skłania pacjenta do kontaktu z lekarzem. Bardzo częstym powodem tego stanu jest zapalenie spojówek - powszechnie występujące schorzenie narządu wzroku. Ta cienka błona śluzowa pokrywająca wewnętrzną część powieki oraz część gałki ocznej jest podatna na różnego rodzaju infekcje i alergeny. Zapalenie spojówek może mieć podłoże wirusowe, alergiczne lub bakteryjne oraz zróżnicowany przebieg. Jakie między nimi są różnice?

Rodzaje stanów zapalnych spojówek

Bakteryjne zapalenia spojówki

Objawy

U dorosłych bakteryjne zapalenie spojówek najczęściej wywołane jest przez paciorkowce i gronkowce, a u dzieci również przez Haemophillus. Objawem tego rodzaju zapalenia jest silne pieczenie oraz zaczerwienienie oka, które często pojawia się niespodziewanie. Towarzyszy mu ropna wydzielina (żółta lub biało-żółta), obrzęk powiek, uczucie ciała obcego w oku oraz łzawienie.


Charakterystycznym objawem są sklejone rzęsy i powieki, szczególnie po przebudzeniu, co może utrudnić otwarcie oczu.


Ostrość wzroku nie ulega pogorszeniu. Zapalenie spojówek może rozwinąć się również w przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych.

 

Leczenie

W leczeniu bakteryjnego zapalenia spojówek stosuje się krople antybiotykowe, najczęściej z grupy aminoglikozydów i fluorochinolonów. Dawkowanie należy dostosować do intensywności objawów, czasem podczas pierwszych 24 godzin zaleca się stosowanie nawet co 2 godziny, jednak zwykle dawkowanie 4x na dobę jest wystarczające. W przypadku bardzo nasilonego zapalenia warto na noc zastosować antybiotyk w maści.

Jeśli pacjent jest użytkownikiem soczewek kontaktowych zawsze trzeba wziąć pod uwagę współistniejące zapalenie rogówki. Jest to poważne powikłanie noszenia soczewek. Szczególnie groźna jest infekcja wywołana przez Pseudomonas aeruginosa.

Objawem wskazującym na uszkodzenie rogówki jest światłowstręt oraz często silny ból oka. W takim przypadku pacjenta należy skierować na badanie okulistyczne. Nieleczone bakteryjne zapalenie spojówki zwykle ustępuje samoistnie w okresie do 14 dni, jednak antybiotykoterapia znacznie skraca ten okres. Jeżeli poprawa nie wystąpi w ciągu 4 dni, pacjenta należy skierować do okulisty.

Wirusowe zapalenia spojówki

Objawy

W przypadku zapalenia o etiologii wirusowej (zwykle adenowirusowej) oko jest zaczerwienione i łzawi, wydzielina w tym przypadku jest śluzowa lub wodnista. Może dojść do obrzęku powiek, spojówka powiekowa widoczna po wywinięciu powieki, jest obrzęknięta często z drobnymi wybroczynami.

Mogą pojawić się objawy ogólne w postaci gorączki, bólu gardła, powiększenia węzłów chłonnych.


Nierzadko zapalenia wirusowe obejmują zarówno spojówkę jak i rogówkę, stąd należy zwrócić uwagę na występowanie światłowstrętu, który nie jest objawem patognomonicznym, jednak charakterystycznym dla uszkodzeń rogówki.


Leczenie

Leczenie wirusowego zapalenia polega na łagodzeniu objawów – stosowaniu zimnych okładów oraz kropli nawilżających bez dodatku substancji konserwujących. Symptomy ustępują samoistnie po okresie 2-3 tygodni. Krople zawierające steroidy są stosowane wyłącznie wówczas, gdy zapaleniem objęta jest rogówka (spadek ostrości widzenia i odczuwalny światłowstręt) lub objawy są mocno nasilone.

Zapalenie spojówek pojawia się również przy zakażeniu wirusem ospy wietrznej i opryszczki – wówczas stosowany jest lek przeciwwirusowy zawierający acyklowir. Niezależnie od etiologii (bakteryjna, wirusowa), podczas zapalenia spojówek powinno się dbać o higienę i często myć ręce. Należy być ostrożnym podczas kontaktu z innymi osobami, ponieważ wirusowe zapalenie spojówki rozprzestrzenia się drogą kropelkową i jest schorzeniem szczególnie zakaźnym.

Alergiczne zapalenie spojówek

Przyczyny

Jest schorzeniem trudnym do leczenia z uwagi na wieloczynnikową etiologię, przewlekle utrzymujące się, uciążliwe objawy oraz nawrotowość. Najczęstszą przyczyną alergicznych zapaleń spojówek są alergeny pojawiające się sezonowo (sezonowe zapalenie spojówek), czyli głównie pyłki traw i drzew. Alergeny zwierzęce oraz roztocza mogą być przyczyną całorocznego utrzymywania się objawów z okresami zaostrzeń. Warto zaznaczyć, że podobne objawy wywołuje również długotrwałe narażenie na suche powietrze, ostre światło świetlówek np. w miejscu pracy. Zadrażnienie spojówek może być wywołane przez czynniki chemiczne (detergenty, farby, lakiery), fizyczne (ekspozycja na słońce, promieniowanie lamp UV) jak i wspomniane wcześniej biologiczne.


U starszych osób często podobne objawy zgłaszane są w przewlekłym zapaleniu brzegów powiek, nużycy, niedrożności gruczołów powiekowych.


W związku z tym, niejednokrotnie diagnostyka alergicznego zapalenia spojówek oraz różnicowanie z innymi chorobami o podobnych objawach może stanowić nie lada problem.

Objawy

Pacjenci zwykle zgłaszają świąd, pieczenie, łzawienie, w badaniu widoczny jest obrzęk spojówki z przerostem brodawkowatym. Nieraz objawy pojawiają się gwałtownie z masywnym obrzękiem powiek, zaczerwienieniem skóry okolicy oczu w przypadku kontaktowego alergicznego zapalenia spojówek. Wspomnianym objawom często towarzyszy nieżyt alergiczny nosa.

Leczenie

U pacjenta z podejrzeniem alergicznego zapalenia spojówek bardzo istotny jest wywiad chorobowy oraz rodzinny.

Często choroby o podłożu alergicznym występują w rodzinie, bądź sam pacjent ma dodatni wywiad w kierunku alergii. Warto zapytać o ewentualne narażenie na czynniki drażniące np. nowe kosmetyki, środki piorące, zmiany w miejscu pracy (np. ekspozycja na pyły, dymy).

W leczeniu stosuje się krople nawilżające bez konserwantów, leki przeciwhistaminowe oraz steroidy, które nie powinny być lekami pierwszego wyboru - ich stosowanie powinno być zarezerwowane tylko dla stanów zapalnych o dużym nasileniu, w połączeniu z lekami podawanymi ogólnie.

Warto zadbać o mechaniczne usuwanie alergenów z błon śluzowych poprzez płukanie worka spojówkowego i nosa oraz oczyszczanie brzegów powiek np. po przebywaniu na świeżym powietrzu, gdy przyczyną dolegliwości są pylące rośliny.

Zapalenie spojówek zwykle jest stanem samoograniczajacym się, jednak właściwa diagnostyka i odpowiednie leczenie znacznie skracają czas trwania objawów i szybko przynoszą ulgę poprawiając komfort życia pacjentów.

lek. Antoni Sutkowski