Zdrowe Oko

Stany zapalne powiek

Stany zapalne powiek

Stany zapalne powiek są jedną z częstszych przyczyn zgłaszania się pacjenta po pomoc do okulisty lub lekarza pierwszego kontaktu. Z uwagi na swoją budowę i funkcję, objawy ze strony powiek mogą przybierać różnorakie objawy – od uciążliwego uczucia piasku w oczach po bolesny rozległy obrzęk. Poniżej postaram się przytoczyć choroby, z którymi w praktyce okulistycznej spotykamy się najczęściej.

Rodzaje stanów zapalnych powiek:

Jęczmień

Jęczmień jest zakażeniem bakteryjnym mieszka rzęsy powiązanym z gruczołem Zeissa. Przebiega z bolesnym obrzękiem, czasem widoczny jest czop ropny na brzegu powieki. Objawy są dość uciążliwe, jednak leczenie w postaci ciepłych okładów, masaży i preparatów antybiotykowych zwykle jest wystarczające. W tym miejscu należałoby wspomnieć również o gradówce, z którą może być mylony. W jej przypadku bolesność jest jednak mniejsza, bądź żadna, o ile nie dojdzie do wtórnego nadkażenia (mówimy wtedy o jęczmieniu wewnętrznym). W pierwszym etapie leczenie jest jednak podobne. Stosowanie antybiotyków w przypadku gradówki jest kwestionowane, gdyż jest ona jałowym ziarniniakiem i w niepowikłanych przypadkach nie wymaga antybiotykoterapii.

Półpasiec oczny

Półpasiec oczny jest dość często spotykanym zapaleniem wywołanym przez wirusa ospy wietrznej. Charakteryzuje się  grudkowo-plamistą wysypką z pęcherzykami i strupami w postaci zejściowej. Zmiany pojawiają się na powiekach, skórze okolicy oczodołowej, czoła i skroni. Może pojawić się obrzęk powiek (niekiedy znaczny), ropna wydzielina, a w ciężkich postaciach również zapalenie rogówki. Często, nim objawy skórne ulegną rozwinięciu, pierwszymi dolegliwościami zgłaszanymi przez pacjenta jest ból i przeczulica w obrębie skóry unerwianej przez gałęzie nerwu ocznego. Największa zachorowalność występuje w wieku podeszłym, zwłaszcza u osób z osłabioną odpornością. W leczeniu stosuje się zwykle acyklowir doustnie oraz miejscowo w postaci maści, a także złożone preparaty antybiotykowo-steroidowe.

Przewlekłe zapalenie brzegów powiek

Przewlekłe zapalenie brzegów powiek jest jedną z częstszych, jeśli nie najczęstszą, spotykaną w praktyce klinicznej chorobą zapalną powiek. Codziennie po pomoc do okulistów i lekarzy pierwszego kontaktu zgłaszają się pacjenci borykający się z uczuciem suchości, pieczenia, drażnienia, czasem nawet bólu oczu wywołanego przewlekłym stanem zapalnym. Możemy wyróżnić przednie i tylne przewlekłe zapalenie brzegów powiek, jednak w praktyce objawy często przenikają się wzajemnie i rozróżnienie tych dwóch stanów w warunkach gabinetu lekarza pierwszego kontaktu może być wręcz niemożliwe. Z praktycznego punktu widzenia również bezcelowe, gdyż podstawowe leczenie obu jednostek chorobowych jest takie samo: nagrzewanie, masowanie i higiena brzegów powiek, a także stosowanie preparatów kropli nawilżających. 

Przednie i tylne zapalenie brzegów powiek

W przebiegu przedniego zapalenia brzegów powiek mamy do czynienia z nieprawidłowościami obserwowanymi w obrębie nasad rzęs, na których możemy dotrzec łuseczkowatą, cylindryczną oblepiającą rzęsy wydzielinę (zwłaszcza w przypadku gronkowcowego nadkażenia), bądź pienistą, tłustą typową dla zapalenia łojotokowego.

Tylne zapalenie brzegów powiek spowodowane jest zaburzeniem funkcjonowania gruczołów Meiboma, których wydzielina nie przedostaje się do filmu łzowego, prowadząc do jego destabilizacji. Staje się ona mętna, gęsta, z trudem wydobywa się na powierzchnię, nieraz ma konsystencję pasty do zębów. Łatwo ulega nadkażeniom bakteryjnym, zwykle o etiologii gronkowcowej. To z kolei nasila uczucie suchości, wymusza częste mruganie i wywołuje uczucie podrażnienia oczu. W przypadku gronkowcowego nadkażenia może dochodzić do tworzenia się nawrotowych jęczmieni (czasem mnogich). W długotrwających, zaawansowanych stadiach dochodzi do bliznowacenia brzegów powiek. To z kolei może być przyczyną szeregu dalszych problemów: wypadania rzęs i zmniejszenia ich liczby  (madaroza), niedrożności gruczołów Meiboma, nawrotowych jęczmieni, zapaleń spojówek, zespołu suchego oka, ubytków nabłonka i zapaleń rogówki. 

Wspomniane objawy zwykle dotykają osoby w wieku podeszłym. Proces starzenia i utrata elastyczności skóry w obrębie powiek może przyczyniać się do nasilenia omówionych wyżej procesów. W walce z dolegliwościami ważna jest systematyczność zabiegów pielęgnacyjnych. W aptekach dostępne są gotowe preparaty chusteczek do przemywania brzegów powiek, maseczki żelowe rozgrzewające na oczy oraz szeroki wachlarz kropli nawilżajacych o zróżnicowanym składzie. 

Nużyca

Uczucie suchości, pieczenia, podrażnienia, świądu może być spowodowane także nużycą (inaczej demodekoza). Jest to zarażenie nużeńcem, pajęczakiem bytującym na nasadach rzęs i odżywiajacym łojem i złuszczonym nabłonkiem. Z uwagi na jego powszechne występowanie, łatwą transmisję (z powietrzem, kurzem) jest dość często spotykaną przyczyną wspomnianych dolegliwości, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku. Potwierdzenie rozpoznania opiera się o badania mikroskopowe rzęs pobranych od pacjenta. Dość typowe w nużycy jest ich słabe osadzenie, łatwo wypadają podczas pociągania, co w długotrwałych, nieleczonych stanach prowadzi do znacznego zmniejszenia ich liczby. Leczenie jest trudne i długotrwałe, a nawroty są częste. Najskuteczniejsze wydaje się mechaniczne usuwanie osobników poprzez regularną pielęgnację powiek. W tym celu wykorzystuje się chusteczki do higieny brzegów powiek nasączone specjalnym płynem łagodzącym podrażnienia i sprzyjającym eliminowaniu pasożytów, a także specjalne żele oraz maści robione, w tym antybiotykowe.

lek. Antoni Sutkowski