Zdrowe Oko

Ostry atak jaskry

Co to jest jaskra?

Jaskra to zróżnicowana grupa chorób, w przebiegu których dochodzi do uszkodzenia nerwu wzrokowego. Zwykle rozwija się podstępnie, długo nie dając objawów. Czasem jednak dochodzi do gwałtownego wzrostu ciśnienia śródgałkowego (IOP) spowodowanego zablokowaniem odpływu cieczy wodnistej. Mówimy wtedy o ostrym zamknięciu kąta przesączania, zwanym inaczej ostrym atakiem jaskry.


Zamknięcie kąta to zablokowanie odpływu cieczy wodnistej przez beleczkowanie spowodowane przesłonięciem tej struktury przez obwodową część tęczówki. 


Do zamknięcia kąta może dojść również z wielu innych przyczyn, których ustalenie zazwyczaj jest niemożliwe bez dokładnego wywiadu i badania w lampie szczelinowej. Nagły wzrost IOP może wystąpić wtórnie do innych chorób takich jak: zapalenie błony naczyniowej, rozproszenie barwnika, pseudoeksfoliacja, zwichnięcie soczewki, krwawienie do komory przedniej, jaskra neowaskularna. W zależności od stopnia utrudnienia odpływu i towarzyszących temu objawów wyróżniamy ostrą, podostrą i przewlekłą postać tego procesu. W tym omówieniu skupimy się na postaci ostrej, która przebiega z najbardziej gwałtownie wyrażonymi objawami.

Ryzyko zachorowania na jaskrę

U niektórych osób istnieje istotnie wyższe ryzyko zamknięcia kąta. Są to często osoby nadzwroczne, z krótką gałką, dość płytką komorą przednią i wąskim kątem przesączania. Ryzyko ostrego ataku jaskry rośnie z wiekiem w miarę rozwoju zaćmy i powiększania się soczewki, która popycha tęczówkę do przodu zamykając kąt przesączania. W celu oceny jego szerokości zwykle wykonuje się gonioskopię (choć są też inne, mniej inwazyjne metody np. OCT przedniego odcinka). Jest to badanie w specjalnej soczewce przykładanej do oka pacjenta, wyposażonej w lustra ustawione pod odpowiednim kątem, tak by uwidocznić obwodową część tęczówki i jej połączenie na styku twardówki i rogówki. Na podstawie tego badania i oceny pozostałych elementów przedniego odcinka można oszacować ryzyko wystąpienia ostrego ataku jaskry w przyszłości. W celu zminimalizowania owego ryzyka, wykonuje się irydotomię laserową – czyli zabieg polegający na wycięciu laserem dodatkowych dróg odpływu cieczy wodnistej w obwodowej części tęczówki.

Co powoduje, że dochodzi do nagłego zamknięcia kąta?

Jakie są objawy ostrego ataku jaskry?

Zwykle silny ból oka promieniujący do okolicy czołowej i skroniowej, znaczne pogorszenie ostrości wzroku spowodowane obrzękiem rogówki i porażeniem mięśnia rzęskowego, zaczerwienienie oka. W początkowym etapie pacjenci mogą podawać wrażenie halo wokół źródeł światła. Podwyższenie IOP (będące bezpośrednim powodem bólu) może też przebiegać bez dolegliwości np. w przewlekłym zamknięciu.

Jak rozpoznać ostry atak jaskry i odróżnić go od innych przyczyn bólu głowy, np. migreny?


W takiej sytuacji IOP w jednym oku najprawdopodobniej będzie wysokie, co łatwo można ocenić poprzez palpacyjną ocenę napięcia gałek ocznych. Prosimy, by pacjent spojrzał w dół w kierunku podłogi i przez górną powiekę palcami wskazującymi delikatnie, naprzemiennie naciskamy gałkę oceniając jej napięcie. Badanie zawsze wykonujemy w obu oczach w celu porównania. Przy ostrym zamknięciu kąta gałka jest wyraźnie twarda w stosunku do drugiego oka.
 

Drugim objawem łatwym do oceny jest sztywna, średnio szeroka, czasem zniekształcona i areaktywna źrenica. Dość częstym (choć nie zawsze występującym) objawem jest również przymglenie rogówki spowodowane obrzękiem. Stwierdzając powyższe symptomy, możemy z dużym prawdopodobieństwem podejrzewać ostry atak jaskry i skierować pacjenta na SOR okulistyczny.

Im wcześniej zostanie wdrożone leczenie tym większa szansa, że nie dojdzie do trwałych uszkodzeń nerwu wzrokowego. W tym celu można podać acetazolamid 500 mg p.o. przy braku przeciwwskazań ogólnych. Lek zacznie obniżać IOP nim pacjent dotrze na SOR. Należy zalecić choremu pozycję leżącą na plecach lub z odchyloną do tyłu głową, tak by grawitacyjnie przesunąć soczewką do tyłu. Dalsze leczenie zostanie wdrożone po dokładnym badaniu okulistycznym i ocenie wysokości ciśnienia śródgałkowego.

lek. Antoni Sutkowski