Zdrowe Oko

Leczenie zaćmy

Czym jest zaćma?

Zaćma to zmętnienie soczewki oka, naturalny proces, który postępuje z wiekiem. Nie zawsze jednak zmętnienie soczewki pojawia się w wieku starszym. Zaćma może być również wrodzona, powstać na skutek urazów oczu, chorób przewlekłych, przyjmowania niektórych leków (np.steroidowych) lub być powikłaniem innych chorób okulistycznych. Ponieważ sama symptomatyka i patofizjologia tej choroby zostały już niejednokrotnie szeroko opisane w innych, łatwo dostępnych źródłach, w tym artykule chciałbym się skupić na mniej znanych aspektach związanych z jej leczeniem.
 

Przyczyny zaćmy:

Badanie kwalifikacyjne

W celu zapisania się na zabieg usunięcia zaćmy, należy zgłosić się ze skierowaniem do szpitala od lekarza okulisty na badanie kwalifikacyjne do ośrodka, który ma przeprowadzić leczenie. Podczas badania kwalifikacyjnego przeprowadzane jest pełne badanie okulistyczne oraz ustalany tryb planowego usunięcia zaćmy: stabilny lub pilny. Zabiegi w trybie pilnym wykonywane są w pierwszej kolejności i przeprowadzane są u osób, które wymagają usunięcia soczewki w krótkim terminie. Kryteria kwalifikacyjne dostępne są na stronie internetowej Polskiego Towarzystwa Okulistycznego (PTO), jednak warto pamiętać, że są to wytyczne, a nie ściśle obowiązujące przepisy i ostateczną decyzję podejmuje specjalista przeprowadzający badanie. 
    Zabieg wykonywany jest „poza kolejką” również u osób legitymujących się uprawnieniami do wcześniejszych świadczeń medycznych m.in. Zasłużeni Honorowi Dawcy Krwi i Przeszczepu. Nie ma natomiast możliwości zapisania się na zabieg w dwóch różnych placówkach, licząc na jego szybsze wykonanie. W Polsce obowiązuje ogólnokrajowy system kolejki, do którego pacjent zostaje wprowadzony po badaniu kwalifikacyjnym, co nie pozwoli na ponowne wprowadzenie w innym ośrodku. Można natomiast zmienić miejsce wykonania zabiegu, jednak wiąże się to z wykreśleniem z kolejki i ponownym przejściem przez kwalifikację w nowo wybranej placówce. Dlatego warto wcześniej dowiedzieć się jaki jest średni okres oczekiwania na zabieg usunięcia zaćmy w danym miejscu. Informację można uzyskać telefonicznie, bądź osobiście w sekretariatach oddziałów okulistycznych. Terminy wykonania zabiegów potrafią znacznie się różnić między ośrodkami i wynikają z wielu czynników, których objaśnienie przerasta potrzeby tego artykułu.

Zabieg usunięcia zaćmy


Podstawową metodą leczenia zaćmy jest zabieg usunięcia zmętniałej soczewki i zastąpienia jej nową, sztuczną soczewką wewnątrzgałkową. Standardową procedurą jest fakoemulsyfikacja (w skrócie FAKO) czyli mało inwazyjny zabieg wykonywany przez niewielkie nacięcia w rogówce.


Istnieją również inne metody chirurgiczne, jednak ich zastosowanie jest ograniczone do wybranych, trudnych przypadków. Sam zabieg trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut i wykonywany jest zwykle w znieczuleniu miejscowym (kroplowym lub w postaci iniekcji okołogałkowej), a w sytuacjach które tego wymagają, również w znieczuleniu ogólnym. Standardowo nie ma konieczności stosowania szwów, jednak o ich założeniu ostatecznie decyduje operator na koniec zabiegu. Obecnie coraz powszechniejsze jest wykonywanie usunięcia zaćmy w tzw. procedurze jednodniowej, to znaczy, że pacjent jest operowany w dniu zgłoszenia się do oddziału i tego samego dnia wychodzi do domu. Terminy kontroli pozabiegowych wyznaczane są w odstępach czasu, które mogą się znacznie różnić między poszczególnymi placówkami i wynikają z wytycznych towarzystw okulistycznych oraz osobistych doświadczeń lekarzy. Różnice mogą dotyczyć również preparatów stosowanych przed zabiegiem i po jego wykonaniu. Standardem są jednak krople steroidowe, często też antybiotykowe oraz nawilżające, a u niektórych osób (np. leczonych z powodu cukrzycy), także krople z lekiem przeciwzapalnym (nepafenak, bromfenak). 

 

Czy warto czekać w kolejkach? 


    Może jednak lepiej zapłacić za zabieg i usunąć zaćmę w ośrodku oferującym leczenie komercyjne? Usunięcie zaćmy  „prywatnie”, poza możliwością ominięcia długich kolejek, daje możliwość wyboru soczewki, która zostanie wszczepiona podczas zabiegu.

Na rynku dostępnych jest wiele soczewek wewnętrzgałkowych m.in.:

  • asferyczne - równomiernie załamujące promienie świetlne, także w części obwodowej, 
  • toryczne - korygujące astygmatyzm,
  • multifokalne - wieloogniskowe, pozwalające na wyraźne widzenie z bliska i daleka,

jednak NFZ nie przewiduje możliwości dopłaty do soczewki droższej lub innego typu. Pewną nowością jest wprowadzenie przez NFZ możliwości wszczepiania soczewek torycznych (korygujących astygmatyzm) w ramach bezpłatnych świadczeń (od lipca 2018 r) przy znacznym astygmatyzmie rogówkowym. Do tej pory takie soczewki były wszczepiane tylko w sektorze prywatnym. W praktyce jednak, na chwilę obecną, nie wszystkie ośrodki, prowadzące leczenie zaćmy, implantują soczewki toryczne z uwagi m.in. na brak koniecznego dodatkowego oprzyrządowania do przeprowadzenia takiego zabiegu.

 

Usunięcie zaćmy za granicą?


    A może zabieg usunięcia zaćmy za granicą? NFZ refunduje leczenie prowadzone w krajach Unii Europejskiej (pacjenci zwykle decydują się na leczenie w Niemczech i Czechach). Dla osób, które czekać nie chcą lub nie mogą, stanowi to alternatywę dla długiego oczekiwania na zabieg w kraju. Należy jednak pamiętać, że taki zabieg nigdy nie jest w pełni bezpłatny. Placówka zagraniczna pobiera opłatę w zależności od wybranego pakietu usług (od kilkuset do kilku tysięcy złotych). Może również dodatkowo wymagać zapłaty całości kosztów leczenia, które zwróci dopiero po refundacji z polskiego NFZ. W tym kontekście warto zwrócić uwagę na komunikat NFZ z lipca 2018 odnośnie Transgranicznej Opieki Medycznej, który mówi, że aby Fundusz pokrył koszt leczenia, pacjent powinien spełniać kryteria kwalifikacyjne PTO (Polskiego Towarzystwa Okulistycznego ) do operacji zaćmy.  Na rynku działają firmy, które pośredniczą w opisywanym procesie leczenia, oferując pomoc w dopełnieniu formalności.

 

Czy podczas zabiegu można skorygować wadę wzroku?

W kontekście w jakim zwykle pacjenci zadają to pytanie, odpowiedź brzmi: tak. Wada refrakcji spowodowana jest wadliwą pod względem optycznym budową gałki ocznej i obraz nie ogniskuje się na siatkówce. Przykładowo w krótkowzroczności gałka oczna jest za długa. Często związane są z tym inne zaburzenia jak np. ścieńczenie i zwyrodnienia siatkówki obwodowej, garbiaki twardówki, choroby plamki. Usuwając zaćmę u osoby z wadą wzroku możemy dopasować soczewkę o odpowiedniej mocy, wyrównującą defekt optyczny, co jednak nie zmienia budowy gałki. Wszelkie towarzyszące nieprawidłowości, patologie innych części oka, pozostaną w nim nadal. W tym miejscu warto dodać, że pacjent ma możliwość współdecydowania o planowanej refrakcji pooperacyjnej. Na przykład osoby, które całe życie korzystają z okularów do dali, mogą nie chcieć się ich pozbywać po operacji. Warto o tym powiedzieć lekarzowi podczas badania przedoperacyjnego, co pozwoli tak dopasować soczewkę, by refrakcja pooperacyjna w jak największym stopniu odpowiadała oczekiwaniom i potrzebom pacjenta.


lek. Antoni Sutkowski